علوم هشتم فصل پنجم حس و حرکت

علوم هشتم فصل پنجم حس و حرکت

در نوشته زیر آموزش علوم هشتم فصل پنجم حس و حرکت آورده شده است.

اندام های حسی اندام هایی هستند  که اثر محرک خاصی رادریافت کرده و به پیام عصبی تبدیل می­ کنند.

ما زمانی جسم را می بینیم که نور یا بازتاب آن از جسم به چشم  ما برسد .

ساختمان چشم در علوم هشتم فصل پنجم :

چشم  از اندام های حسی کروی شکل  است و بوسیله سه جفت عضله دراستخوان حدقه قرار دارد .چشن ار اندام های حسی علوم هشتم فصل پنجم

چشم دارای غدد اشکی است که مجرای آن به سطح چشم راه دارد وسطح چشم را مرطوب نگه می دارد پلک چشم با حرکت خود به این کار کمک می کند و همچنین از چشم دربرابر خطرات محافظت می کند.

چشم از سه پرده  متفاوت ساخته شده این لایه ها  ازخارج به داخل شامل صلبیه ، مشیمیه وشبکیه است .

صلبیه:

صلبیه پرده­ ی محکم وسفید خارجی چشم که از جنس بافت پیوندی است ودر جلوی چشم شفاف و برآمده شده وقرنیه را می­ سازد.

مشیمیه :

پرده ی میانی چشم است که دارای رگ های خونی فراوا نی است و تغذیه کره چشم رابه عهده دارد.

درنزدیکی عدسی مشیمیه تبدیل به بخش ماهیچه ای برجسته ای بنام جسم مژگانی می شود که تحدب را تنظیم می کند.

در ادامه مشیمیه درجلوی عدسی پرده ای ماهیچه ای به نام عنبیه  قراردارد .

در وسط عنبیه سوراخ مردمک وجود دارد که تحت کنترل  اعصاب خودمختار به وسیله عضلات عنبیه تنگ وگشاد می شود.

شبکیه :

شبکیه پرده داخلی چشم است و شامل یک ردیف سلول های رنگدانه دار است که به مشیمیه چسبیده و سه لایه عصبی  دارای یاخته های گیرنده نور

انواع یاخته های گیرنده نور درچشم در علوم هشتم فصل پنجم :سلول های بینایی چشم علوم هشتم فصل پنجم

یاخته های استوانه ای: به نور ضعیف حساس اند وبه کمک آنها اجسام را به صورت سیاه وسفید می بینیم.

یاخته های مخروطی :

حساسیت آنها به نور کم است و در نور قوی تحریک می شوند ، به کمک آنها رنگ ها و جرئیات را می بینیم .

تعداد یاخته های استوانه ­ای از مخروطی بیش تر است. سه گروه یاخته مخروطی ، گیرنده نورهای قرمز ، آبی و سبز در چشم هستند.

نقطه کور چشم :

محل خروج عصب بینایی از شبکیه است و گیرنده نوری ندارد.

لکه زرد:

درامتداد محور نوری کره ­ی چشم است وتعداد یاخته های مخروطی­ آن بسیار زیاد و بنابر این در دقت و تیزبینی چشم موثر است.

مایع زلالیه :

بین قرنیه وعدسی مایع شفاف زلالیه وجود دارد.

مایع زجاجیه :

فضای داخل کره چشم ( پشت عدسی ) را مایع ژله مانند وشفافی پر کرده است.

گوش از اندام های حسی است که به تشخیص صدا و حفظ تعادل و موقعیت بدن کمک می کند.

ساختمان گوش :گوش از اندام های حسی علوم هشتم فصل پنجم

گوش خارجی :

گوش خارجی شامل لاله گوش ، مجرای شنوایی و پرده صماخ است .

لاله گوش امواج را جمع آوری کرده به مجرا هدایت می کند و باعث ارتعاش پرده صماخ می شود. پرده صماخ در انتهای گوش خارجی قراردارد.

گوش میانی:

گوش میانی از سه استحوان کوچک به نام های رکابی، چکشی و سندانی تشکیل شده است.

گوش میانی حد فاصل کوش بیرونی و گوش داخلی قرار دارد.

گوش داخلی :

گوش داخلی از لوله های پر پیچ و خم ساخته شده است  و شامل سه بخش حلزونی ، دهلیزی ومجاری نیم دایره است.

گیرنده های شنوایی سلول های مژه دار بخش حلزونی است و بخش دهلیزی و مجاری نیم دایره جهت حفظ تعادل دارای گیرنده های تعادلی هستند.

وظیفه گوش داخلی تبدیل پیام صوتی و ارتعاشات به پیام عصبی و انتقال آن به قسمت گیجگاهی قشر مخ است.

بینی اندام حس بویایی است و گیرنده های بویایی در مخاط زرد سقف حفره بینی قراردارند .

حس چشایی:

علوم هشتم فصل پنجم

زبان  اندام حسی چشایی است و حدود 10000 جوانه چشایی در دهان وجود دارد که بیشتر آن روی زبان و بقیه در دیواره دهان است.

هر پرز یا جوانه چشایی  دارای چندین یاخته حسی مژه دار است که هر مژه به یکی از چهار مزه اصلی حساسیت بیشتری دارند.

چهار مزه اصلی: شیرینی ، شوری ، ترشی و تلخی

برای تحریک گیرنده های چشایی باید مواد دربزاق حل شوند.

گیرنده های مزه شیرینی بیشتر درجلوی زبان ، گیرنده های مزه تلخی در انتهای زبان ، گیرنده های ترشی و شوری درکناره های زبان تراکم بیشتری دارند.

پوست:علوم هشتم فصل پنجم

پوست  نیز از اندام حسی است که دارای گیرنده های متفاوتی است،­گیرنده های درد، دما (سرمایاگرما) و گیرنده های مکانیکی (حساس به لمس وفشار)

گیرنده ها ، دندریت هایی از نورون ها هستند که اثر محرک را به پیام عصبی تبدیل می کنند و اغلب با بافت پیوندی پوشیده شده اند.

دستگاه حرکتی بدن شامل ماهیچه و استخوان ها است .

برای حرکت بدن وجود دستگاه عصبی ، ماهیچه ها واستخوان ها لازم است .

اسکلت بدن :

به مجموعه استخوان ها ، غضروف واتصالات آن ها اسکلت گفته می شود.

وظایف اسکلت بدن :علوم هشتم فصل پنجم

  1. محافظت از قلب ، مغز و شش ها
  2. شکل دادن به بدن
  3. حرکت بدن
  4. ذخیره مواد معدنی
  5. تولید یاخته های خونی

بافت استخوان:

از ماده زمینه ای حاوی رشته های پروتئینی و یاخته های استخوانی درون ماده زمینه ای بوجود آمده است.

رشته های پروتئینی موجود در بافت استخوانی وظیفه مقاوم سازی استخوان دربرابر ضربه را دارند. املاح موجود دربافت استخوانی عامل سختی استخوان هستند.

مفصل :علوم هشتم فصل پنجم

به محل اتصال دویاچند استخوان مفصل می گویند .

استخوان ها در مفصل ثابت به کمک رشته های سخت ودرمفصل نیمه متحرک به کمک غضروف و در مفصل متحرک به کمک رباط کنار یکدیگر قرار گرفته اند.

رباط :

رشته­ هایی از بافت پیوندی هستند که در مفصل­ های­ متحرک وجود دارند و مسئول نگهداری دو استخوان­ درمحل ­مفصل ­می ­باشند.

در مفصل در رفته ، استخوان ها از محل مفصل خارج شده اند.

. در مفصل پیچ خورده مفصل درخلاف جهت حرکت خود حرکت کرده است .در بیماری آرتریت غضروف سر استخوان درمحل مفصل ساییده شده است.

انواع بافت استخوانی :

بافت متراکم :علوم هشتم فصل پنجم

درتنه استخوان های دراز و سطح استخوان های پهن و کوتاه وجود دارد ، این بافت از مجموعه هایی به نام سیستم هاورس  درست شده است .

سیستم هاورس از مجرا  و تیغه های استخوانی ساخته شده است .در مجرا رگ و اعصاب وجود دارد.

بافت اسفنجی :

در دو سر استخوان های دراز و بخش میانی استخوان های پهن و کوتاه  وجود دارد .

سلول ها در این بافت نامنظم است، تیغه هایی از ماده زمینه ای در بین آن ها وجود دارد و مغز استخوان  حفره های  بین این تیغه ها را پر می کند.

استخوانی شدن :

استخوان ها در دوران جنینی از بافت پیوندی بوجود می آیند. این تبدیل به دو صورت زیر است:

بعضی از استخوان ها مستقیما  از تبدیل بافت پیوندی به استخوان بوجود می­ آیند.

مثال: استخوان های پهن در بعضی از استخوان ها ابتدا بافت پیوندی به غضروف وسپس به استخوان تبدیل می شود. مثال: استخوان های دراز

بیماری های رایج استخوانی در علوم هشتم فصل پنجم :

1) راشیتیسم و نرم شدن استخوان ها :

درکودکان کمبود کلسیم موجب نرم شدن استخوان ها و حالت پرانتزی گرفتن آن ها می شود که به این حالت راشیتیسم می گویند.

2) پوکی استخوان :

در میانسالی و کهنسالی کمبود کلسیم موجب کاهش چگالی و پر حفره شدن آن می شود ( پوکی استخوان) .

شکننده شدن استخوان ها: در افراد مسن بدلیل کاهش پروتئین سازی ، استخوان ها شکننده می شود.

ماهیچه ها در علوم هشتم فصل پنجم :ساختمان ماهیچه علوم هشتم فصل پنجم

ماهیچه ها عامل حرکت هستند، به کمک ماهیچه ها می توانیم حرف بزنیم، غذا را گوارش دهیم و از بدن دفاع کنیم.

ماهیچه ­ها باعث حرکت خون در رگ ها وغذا در روده ها می­ شوند ، همچنین بخش اعظم گرمای بدن حاصل انقباض ماهیچه ها­ست.

هر یاخته ماهیچه­ ای تار ماهیچه­ ای نام دارد.

تارهای ماهیچه­ ای با یکدیگر و با کمک بافت پیوندی یک دسته تارماهیچه ­ای را می­ سازند.

دسته تارها­ی ماهیچه­ ای نیز با کمک بافت پیوندی که آنها را به هم متصل می­ کند ماهیچه را می­ سازند.

زردپی :

بافت پیوندی اطراف تارهای ماهیچه ای و دسته تارهای ماهیچه ای و در نهایت ماهیچه، با یکدیگر طناب محکمی به نام زردپی (تاندون) را می سازند که ماهیچه های اسکلتی را به استخوان ها متصل می کنند.

بزرگترین زردپی بدن آشیل نام دارد که از کف پاشنه ی پا تا پشت ساق پا کشیده شده است.

انقباض ماهیچه ای وعمل متقابل ماهیچه ها در علوم هشتم فصل پنجم :

زمانی که یک ماهیچه  ( ماهیچه ی دوسربازو ) منقبض می شود و اندامی را به حرکت در می آورد، نمی تواند منبسط شود و آن اندام را هل دهد تا به موقعیت اول باز گردد.

به همین دلیل، ماهیچه دیگری درسمت مقابل اندام ( ماهیچه ی سه سر بازو ) منقبض شده و اندام رابه حالت اول باز می گرداند.

انقباض یک ماهیچه با استراحت ماهیچه ی دیگر  در سمت مقابل اندام همراه است. به این نحوه ی عمل ماهیچه های اسکلتی، عمل متقابل یا جفت کارکردن ماهیچه ها می گویند.

خستگی ماهیچه ای :

منبع انرژی ماهیچه ها کربوهیدرات ها واسید های چرب هستند .

چنان چه اکسیژن کافی به ماهیچه نرسد، گلوکز تبدیل به لاکتیک اسید می شود و مقدارانرژی کافی تولید نمی شود. و موجب احساس خستگی ماهیچه ای  می شود

گرفتگی ماهیچه ای :

چنان چه انقباضات مکرر و متوالی ماهیچه مانع از آن شود که ماهیچه به حالت استراحت باز گردد، گرفتگی ماهیچه ای رخ داده است که با درد همراه است.

گرفتگی می تواند ناشی از کم آبی بدن، فشارعضلانی یا قرارگیری در وضعیتی خاص برای مدت طولانی باشد.

در افرادسالم معمولا بعد از حرکات شدید ورزشی گرفتگی ماهیچه ای به وجود می آید .

گرفتگی را می توان با ماساژ دادن وکشیدن ملایم رفع کرد.

غضروف:غضروف مفصلی

نوعی بافت پیوندی است که ماده زمینه ای آن نسبتا سخت و ارتجاعی است.

غضروف ها فاقد رگ های خونی، خون، رگ ها ی لنفی و اعصاب هستند. تغذیه ی سلول ها به وسیله انتشار مواد است.

نویسنده سرکار خانم زهرا مرادی

در باره نویسنده :

*16 سال سابقه تدریس در مدارس شاهد و نمونه دولتی *15 سال سابقه تدریس در مدارس تیزهوشان *مدرس ضمن خدمت *10 سال سرگروه آموزشی استان *موسس و مسئول انجمن علمی و آموزشی معلمان علوم تجربی استان

ثبت ديدگاه

چهار × سه =